Jak Polacy ratowali Żydów przed zagładą

Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych

Abram Grinbaum, ukrywany od 1942 do 1945 r. przez małżeństwo Helenę i Władysława Grabarków pod Gąbinem.
 

Z okazji Europejskiego Dnia Pamięci o Sprawiedliwych przypominamy o naszej książce.

Sprawiedliwi. Jak Polacy ratowali Żydów przed zagładą.

Grzegorz Górny 2013, Rosikon Press

Fragment wstępu Normana Daviesa
Inne wojenne sprawy wciąż oczekują na swoją właściwą odsłonę. Należy do nich wzruszająca opowieść o heroicznych Polakach ratujących Żydów wbrew wszelkim przeciwnościom. Żaden naród nie składa się z samych bohaterów i Polacy nie stanowią wyjątku, chociaż przypadła im w udziale całkiem pokaźna ich liczba. Historia II wojny światowej nie może się obyć bez wyjaśnienia, czym była Żegota i kim byli ludzie, tacy jak Irena Sendlerowa czy katolickie zakonnice przygarniające żydowskie dzieci. Zwykła sprawiedliwość wymaga stosownego upamiętnienia tych osób, nie dlatego, że byli Polakami, tylko dlatego, że zachowali się, jak przystało na chrześcijanina oraz wrażliwą istotę ludzką.

 

FRAGMENT KSIĄŻKI:

Siedliska

W domu Baranków trwała rewizja. Niemcy przetrząsali dom w poszukiwaniu Żydów. Pilnowany przez żandarmów Wincenty wiedział, że nic nie uratuje już ani jego, ani żony Łucji. Myślał tylko o ocaleniu synów. W zamieszaniu powiedział im, żeby się schowali. Chłopcy wczołgali się pod żłób. Niemcy, gdy zobaczyli, że nie ma dzieci, przerwali szukanie Żydów. Zaczęli szukać chłopców. Wyciągnęli ich spod żłobu i zamknęli w izbie. Postawili przed domem jednego z okolicznych chłopów, by ich pilnował. Dwunastoletni Henio i dziesięcioletni Tadzio wyszli przez okno, ale mężczyzna złapał ich i z powrotem wrzucił do izby.

okl_Sprawiedl_3d

W końcu Niemcy odkryli w gospodarstwie dwie kryjówki, w których ukrywało się czworo Żydów. W obecności spędzonych w to miejsce mieszkańców wioski kazali przemaszerować uciekinierom przez całe podwórze pod studnię. Tam zastrzelili ich, strzelając do każdego po kilka razy. Potem wyprowadzili Wincentego i Łucję Baranków. Jak wspominał jeden ze świadków: „Prowadzili ich na śmierć na oczach wszystkich, a nikt nie drgnął, taki był strach. Ludzie stali jakby skamienieli. Oni też szli jakby skamienieli, tak sztywno wyprostowani jak do ślubu, tylko że twarze to już mieli jak nieżywe. Ona była w różowej halce i jego kufajce narzuconej wprost na bieliznę, a on był w spodniach i koszuli. A cisza to była taka jak w kościele, jakby dech w ludziach ścięło. Dopiero jak wyprowadzili dzieci i prowadzili je do stodoły, a one się tak trzymały za ręce i trzęsły, i szły, to płacz się podniósł. Niemcy wycelowali w ludzi karabiny i wołali: „Ruhe! Ruhe!’”

Tego dnia, 15 marca 1943 roku, w Siedliskach pod Miechowem żandarmi rozstrzelali małżeństwo Baranków i ich dwoje dzieci oraz czworo Żydów, najprawdopodobniej z rodziny Goldfingerów. Nazajutrz zabili też Katarzynę Baranek, matkę Wincentego, której nie znaleźli poprzedniego dnia.

Warszawa

W środku nocy rozległo się walenie do drzwi. Irena Sendlerowa wyjrzała przez okno. Chciała wyrzucić na zewnątrz rulonik zwiniętych karteczek, lecz zauważyła, że dom otoczony był przez gestapo. Podała więc zwitek swej koleżance Janinie Grabowskiej, która nocowała akurat u niej, a sama poszła otworzyć drzwi. Do środka wpadło jedenastu Niemców. Zaczęli szukać dowodów zbrodni.

Zbrodnią była pomoc Żydom. Dowód stanowiła kartoteka, gdzie wypisane były adresy ukrywanych dzieci. Jeśli gestapowcy znajdą listę, zginą wszyscy żydowscy uciekinierzy oraz ich polscy opiekunowie. Grabowska zdążyła wcisnąć rulon w bieliznę pod pachą i założyć przepastny szlafrok Sendlerowej z przydługimi rękawami. Tak ubrana z udawanym spokojem przypatrywała się rewizji.

Niemcy tymczasem przetrząsali szafy i szuflady, rozpruwali poduszki, a nawet zrywali podłogę. Irena nie dawała po sobie poznać, jak bardzo się bała. Strach ściskał jej jednak gardło. Na łóżku, pod posłaniem, znajdował się bowiem plik fałszywych dokumentów, metryk chrztu, pieniędzy i kolejny spis adresów. Podczas rewizji łóżko załamało się i przygniotło dowód zbrodni. Gestapowcy zajęci przetrząsaniem innych zakamarków przestali zwracać na nie uwagę.

Rewizja trwała trzy godziny, ale nie znaleziono niczego. Niemcy kazali się ubrać Sendlerowej i zawieźli ją do głównej siedziby gestapo przy alei Szucha. W kieszeni marynarki kobieta miała trzecią listę – spis nazwisk dzieci, którym nazajutrz miała zanieść pieniądze. Dyskretnie podarła więc kartkę i korzystając z nieuwagi eskorty wyrzuciła ją przez lekko uchylone okno samochodu. Ponieważ było ciemno, nikt nie zauważył tego. „Byłam spokojna o los dzieci. Swojego przeznaczenia nie znałam”, wspominała.

Śledztwo trwało ponad trzy miesiące. Niemcy wiedzieli, że pomaga Żydom, lecz nie znali konkretów. Była torturowana, ale nie wydała nikogo. Skazana została na karę śmierci. Tuż przed egzekucją „Żegota” przekupiła jednego z funkcjonariuszy gestapo, który wyprowadził Irenę na plac Na Rozdrożu i kazał uciekać. Kilka dni później przeczytała swoje nazwisko na afiszu wśród rozstrzelanych.

Dowiedziała się, że życie zawdzięcza prowadzonej przez siebie kartotece. Sendlerowa była bowiem szefową referatu Referatu Dziecięcego „Żegoty” i jako jedyna dysponowała pełnym spisem ukrywanych dzieci. Po jej aresztowaniu koledzy z organizacji nie wiedzieli, co się stało z listą Żydów. Bez niej tracili kontakt ze swymi podopiecznymi. Zdecydowali się na niebezpieczną akcję ratowania Polki tylko po to, by ratować żydowskie dzieci.

Jedna odpowiedź na „Jak Polacy ratowali Żydów przed zagładą

  1. Magda pisze:

    Brawo. Gratulacje dla autora


    Ocena: 5 / 5

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

1/5 2/5 3/5 4/5 5/5